Người bệnh tâm thần gây án: Do chưa được quan tâm đúng mực
VOV.VN -BS La Đức Cương: Hiện chúng ta chưa có Luật Sức khoẻ tâm thần nên sự quan tâm đến công tác chăm sóc sức khoẻ tâm thần tại cộng đồng chưa tích cực.
Thời gian gần đây đã liên tiếp xảy ra những vụ trọng án kinh hoàng mà nghi phạm là những người tâm thần. Điển hình như vụ án giết mẹ và bà ngoại của nghi phạm tâm thần Lê Quang Lập (21 tuổi, trú tại xã Đại Đồng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam); Vụ thảm án khiến một gia đình có 2 người chết và 1 người trọng thương ở Vĩnh Phúc. Liên tiếp những vụ án mạng kinh hoàng do người tâm thần gây ra khiến mọi người không khỏi lo ngại.
Phóng viên VOV.VN phỏng vấn BS La Đức Cương, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 để tìm hiểu thêm về vấn đề này.
PV: Thưa bác sĩ, thời gian gần đây liên tiếp xảy ra các vụ án mạng rất dã man do người tâm thần gây ra. Vậy, theo ông trong trường hợp này các cơ quan chức năng nên xử lý như thế nào?
Bác sĩ La Đức Cương: Theo tôi, chúng ta cần xem xét khả năng nhận thức hành vi của người bệnh trước, trong và sau khi gây án để xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của người bệnh. Muốn xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của người bệnh phải tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần. Cơ quan pháp luật căn cứ và kết quả giám định pháp y tâm thần để quyết định người bệnh có bị phạt tù hay không, nếu bị thì có được tình tiết giảm nhẹ không. Như vậy, nếu chúng ta có các bằng chứng xác định đúng người gây án bị bệnh tâm thần thì có 2 hướng giải quyết:
Một là, nếu thấy người bệnh có thể tiếp tục có những hành vi nguy hiểm thì đưa ngay người bệnh đi đến cơ sở chuyên khoa tâm thần để chữa bệnh. Sau khi được điều trị ổn định sẽ tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần.
Hai là, nếu thấy người bệnh không thể tiếp tục có hành vi nguy hiểm, tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần.
Tuỳ theo bị loại bệnh tâm thần nào và tình trạng bệnh lúc gây án để xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của người bệnh.
Bác sĩ La Đức Cương,Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1Bác sĩ La Đức Cương: Người bệnh tâm thần tuỳ thể bệnh và mức độ bệnh lý mà có biểu hiện khác nhau. Có trên 300 mã bệnh tâm thần. Một số triệu chứng theo các mức độ sau đây:
- Mức độ nhẹ: mất ngủ, ăn kém ngon miệng; buồn phiền, lo lắng hoặc bất an hay vui vẻ, hoạt động quá mức; giảm trí nhớ, giảm khả năng lao động hoặc học tập; hay cáu gắt, tức giận hoặc khó kìm chế cảm xúc, rối loạn thần kinh thực vật (run, ra nhiều mồ hôi, thổn thức, hồi hộp, bó ngực, đánh trống ngực...)
- Mức độ trung bình: hay gây gổ, cãi nhau vô cớ, xung động không phù hợp
- Mức độ nặng: đánh người, đập phá, công kích, tấn công hay hành vi nguy hiểm khác (chẳng hạn: giết người, tự sát hoặc giết người rồi tự sát), hoang tưởng (ý nghĩ kỳ lạ), ảo giác (kỳ lạ qua các giác quan). Các hoang tưởng và ảo giác chi phối hành vi của người bệnh nên có thể hành vi nguy hiểm của người bệnh do hoang tưởng hoặc/và ảo giác chi phối gây ra.
PV: Thưa ông, đối với những người bị tâm thần thì việc quản lý và chữa trị ở nước ta hiện nay như thế nào?
Bác sĩ La Đức Cương: Thứ nhất, đối với những người bệnh tâm thần được điều trị nội trú ở các cơ sở chuyên khoa tâm thần có giường bệnh (tuyến tỉnh) chúng ta quản lý như sau:
+ Hiện nay có trên 80% xã/phường đang triển khai Dự án Bảo vệ Sức khoẻ tâm thần cộng đồng thuộc chương trình mục tiêu y tế quốc gia. Sau khi người bệnh được điều trị ổn định sẽ được chuyển về y tế xã/phường quản lý và tiếp tục điều trị thông qua cơ quan y tế tuyến huyện, thường là Trung tâm y tế quận/huyện. Người bệnh được cấp thuốc và tư vấn phục hồi chức năng tại xã/phường định kỳ 2 lần/tháng.
+ Còn lại gần 20% xã/phường chưa triển khai Dự án Bảo vệ Sức khoẻ tâm thần cộng đồng thuộc chương trình mục tiêu y tế quốc gia thì sau khi ra viện, gia đình đưa người bệnh và giấy ra viện đến Trung tâm y tế tuyến huyện để được theo dõi điều trị, hàng tháng người bệnh sẽ được cấp thuốc tại tuyến huyện.
Thứ hai, đối với những người bệnh tâm thần chưa đến mức phải nằm điều trị nội trú:
+ Những huyện chưa có bác sĩ chuyên khoa tâm thần thì bác sĩ chuyên khoa tâm thần tuyến tỉnh về khám, chẩn đoán và cho hướng điều trị. Sau đó, người bệnh được bổ sung vào danh sách quản lý, điều trị tại xã/phường như trên.
+ Những huyện đã có bác sĩ chuyên khoa tâm thần và được giao nhiệm vụ khám, chữa bệnh tâm thần, người bệnh được bác sĩ tuyến huyện khám và chẩn đoán, sau đó được chuyển về tuyến xã quản lý và điều trị như trên.
Hiện nay, vấn đề khám và điều trị cho bệnh nhân tâm thần đang gặp khó khăn. Chẳng hạn như:
- Ở tuyến xã, nhân lực tuyến xã hay thay đổi, trình độ tuyến xã bị hạn chế nên tính chuyên nghiệp chưa cao.
- Ở tuyến huyện: Hầu hết tuyến huyện chưa có bác sĩ chuyên khoa tâm thần, việc chỉ đạo chuyên môn thường phải do tuyến tỉnh đảm nhiệm.
Ở tuyến tỉnh: Phần lớn tuyến tỉnh còn thiếu bác sĩ chuyên khoa, nhiều tỉnh còn thiếu trầm trọng, cả nước còn 30 tỉnh chưa có bệnh viện tâm thần.
Việc đưa người bệnh tâm thần đi chữa bệnh ở xa và đa phần gia đình gặp hoàn cảnh kinh tế khó khăn là những trở ngại lớn trong quản lý, chăm sóc và điều trị cho người bệnh tâm thần.
Gia đình, cộng đồng và xã hội cần gần gũi, không nên có thái độ kỳ thị, xa lánh người bệnh tâm thần.Ngoài ra, chúng ta chưa có Luật Sức khoẻ tâm thần nên sự quan tâm đến công tác chăm sóc sức khoẻ tâm thần tại cộng đồng chưa nhận được sự vào cuộc tích cực của các cấp chính quyền và các đoàn thể ở địa phương.
PV: Vậy theo ông, gia đình và xã hội nên đối xử với người tâm thần như thế nào để việc chữa trị hiệu quả và tránh xảy ra những hậu quả đáng tiếc?
Bác sĩ La Đức Cương: Theo tôi, gia đình, cộng đồng và xã hội cần gần gũi, không nên có thái độ kỳ thị, xa lánh người bệnh tâm thần.
Theo số liệu thống kê mới đây, hiện nay có 14,9% dân số (khoảng 13,5 triệu người) bị 10 rối loạn tâm thần thường gặp dễ dẫn đến mãn tính. Trong đó có 0,49% dân số (khoảng 440.000 người) bị bệnh tâm thần phân liệt, loại bệnh có đến 75% số người bệnh sẽ dẫn đến mãn tính và hay có hành vi nguy hiểm nếu không được quản lý chặt chẽ và điều trị đều đặn kéo dài (chưa tính đến số người có hành vi nguy hiểm hiện nay mà nổi cộm là do nghiện ma tuý đá).
Vì vậy, các gia đình khi thấy người thân có dấu hiệu phát bệnh bệnh tâm thần hoặc đã bị bệnh và tái phát bệnh cần sớm đưa người bệnh đi khám và điều trị. Càng sớm điều trị người bệnh càng chóng ổn định và tỷ lệ khỏi bệnh hoàn toàn càng cao, càng tránh được những hậu quả đáng tiếc. Khi người tâm thần gặp khó khăn trong cuộc sống thì nên nhờ cộng đồng xung quanh và chính quyền địa phương giúp đỡ. Khi người bệnh ra viện thì tuân thủ nghiêm túc hướng dẫn điều trị.
Các cấp chính quyền, các ngành có liên quan và các đoàn thể từ Trung ương đến điạ phương cần tích cực ủng hộ và vào cuộc có trách nhiệm hơn nữa công tác chăm sóc sức khoẻ tâm thần cộng đồng để các tồn tại sớm được khắc phục.
PV: Xin cảm ơn bác sĩ!
Ước tính ở Việt Nam có khoảng 9 triệu người bị rối nhiễu tâm trí, chiếm 10% dân số cần được chăm sóc đặc biệt. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có khoảng 10.000 người được chăm sóc và phục hồi chức năng tại các cơ sở bảo trợ xã hội, còn lại gần 80% số người tâm thần có hành vi nguy hiểm đến cộng đồng vẫn đang đi lang thang hoặc lưu trú tại gia, ngoài xã hội.
Con tâm thần giết bố, chồng tâm thần đâm vợ đang mang thai, bố tâm thần giết con nhỏ, hay nhốt con trong nhà hàng tháng trời… Những vụ án do người tâm thần gây ra ngày càng gia tăng khiến dư luận xã hội hoang mang, lo lắng. Dù Chính phủ đã phê duyệt Đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011- 2020 với kinh phí lên đến 8.382 tỷ đồng, và dư luận cũng đã nhiều lần cảnh báo nhưng nhiều vụ án mạng đau lòng vẫn liên tiếp xảy ra. (nguồn: Cảnh sát toàn cầu)
