Khi đội tuyển Haiti bước ra sân gặp Scotland ngày 13/6/2026, các cầu thủ không chỉ đại diện cho quốc gia Caribe lần đầu tiên góp mặt tại World Cup kể từ năm 1974. Họ còn phản ánh một câu chuyện lớn hơn về Haiti hiện đại, về cộng đồng người Haiti trên khắp thế giới và những tác động sâu rộng của làn sóng di cư toàn cầu.

Các cầu thủ đến từ khắp nơi, thi đấu dưới một màu cờ

Trong danh sách 26 cầu thủ được triệu tập dự World Cup 2026, chỉ có 10 người sinh ra tại Haiti. Thậm chí, chỉ duy nhất Woodensky Pierre đang thi đấu cho một câu lạc bộ trong nước. Phần lớn các cầu thủ còn lại trưởng thành ở nước ngoài: 12 cầu thủ sinh tại Pháp trong các gia đình gốc Haiti, một người sinh tại Canada, một người sinh tại Thụy Sĩ và hai người sinh tại Mỹ.

Đội tuyển Haiti vì thế vừa là biểu tượng của niềm tự hào dân tộc, vừa là sự kết tinh của hành trình đấu tranh lâu dài mà người Haiti theo đuổi nhằm khẳng định phẩm giá, quyền tự quyết và vị thế của mình trong thế giới hiện đại.

Bình luận viên bóng đá Nico Cantor từng nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của tấm vé tham dự World Cup mà Haiti giành được ngày 18/11/2025. Đó cũng là thời điểm tròn 222 năm kể từ khi nhà lãnh đạo cách mạng Jean-Jacques Dessalines giành chiến thắng trong một trận đánh nổi tiếng chống thực dân Pháp trên con đường đưa Haiti tới độc lập.

"Đội tuyển quốc gia đã mang đến cho Haiti một điều để tự hào. Đây là một cột mốc mang ý nghĩa lịch sử vì rất nhiều lý do", ông Cantor nhận định.

Khi đội tuyển quốc gia phản chiếu số phận của một dân tộc

Mỗi kỳ World Cup đều tạo ra những câu chuyện vượt xa phạm vi thể thao. Chỉ một khoảnh khắc trên sân cỏ có thể đưa một cầu thủ trở thành biểu tượng của quốc gia hoặc biến anh ta thành nhân vật phản diện bị người hâm mộ nhắc đến suốt nhiều năm.

Song điều thu hút hơn cả là cách các đội tuyển gắn kết để cùng hướng tới mục tiêu chung hoặc ngược lại, tan rã dưới áp lực cạnh tranh. Trong nhiều trường hợp, đội bóng quốc gia trở thành hình ảnh ẩn dụ cho vận mệnh của cả một dân tộc, phản ánh những trải nghiệm và khát vọng chung của con người.

Với Haiti, câu chuyện ấy còn mang một tầng ý nghĩa khác. Đó là câu hỏi về bản sắc quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa: Điều gì xảy ra khi một đội tuyển được tạo nên bởi những cầu thủ sinh ra hoặc lớn lên ở nước ngoài nhưng lại lựa chọn khoác áo quê hương của cha mẹ mình trên đấu trường quốc tế?

Thực tế, Haiti không phải trường hợp cá biệt. Kể từ năm 2004, FIFA cho phép các cầu thủ từng thi đấu cho đội tuyển quốc gia này được chuyển sang đại diện cho một quốc gia khác nếu hoàn tất thủ tục trước tuổi 21. Đến năm 2020, quy định này tiếp tục được nới lỏng, cho phép cầu thủ thay đổi đội tuyển trong một số trường hợp ngay cả khi đã vượt quá độ tuổi nói trên.

Những thay đổi đó phản ánh thực tế ngày càng phổ biến trong bóng đá hiện đại, nơi hàng triệu người mang nhiều hơn một bản sắc văn hóa và quốc tịch.

Dấu ấn người Haiti trong lịch sử World Cup

Nhìn lại lịch sử, bóng dáng của những người con Haiti xa xứ đã luôn in đậm trong dòng chảy của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Tại World Cup 1950, đội tuyển Mỹ đã tạo nên một trong những bất ngờ lớn nhất lịch sử bóng đá thế giới khi đánh bại tuyển Anh với tỷ số 1-0. Đội hình Mỹ khi đó chủ yếu gồm những người nhập cư và con em các gia đình nhập cư. Người ghi bàn thắng duy nhất mang về chiến thắng lịch sử ấy chính là Joe Gaetjens, một cầu thủ gốc Haiti.

Nhiều thập kỷ sau, Jozy Altidore - con trai của những người nhập cư Haiti tiếp tục ghi dấu ấn khi góp mặt trong mọi trận đấu của đội tuyển Mỹ tại World Cup 2010.

Tuy nhiên, xét ở cấp độ đội tuyển quốc gia Haiti, số lần xuất hiện tại World Cup vẫn rất hạn chế. Trước năm 2026, Haiti mới chỉ hai lần giành vé tham dự ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Lần gần nhất là đội tuyển nữ Haiti tại World Cup nữ 2023. Hành trình ấy diễn ra trong bối cảnh đầy khó khăn khi các cầu thủ không thể tập luyện và thi đấu trên sân nhà do tình hình bất ổn trong nước. Dù vậy, việc khoác áo đội tuyển quốc gia đã mở ra cơ hội phát triển sự nghiệp cho nhiều cầu thủ.

Tiêu biểu là Melchie Durmonay, ngôi sao sáng nhất của bóng đá nữ Haiti. Sau khi gây ấn tượng trong màu áo đội tuyển quốc gia, cô chuyển sang Pháp thi đấu chuyên nghiệp cho Olympique Lyonnais - một trong những câu lạc bộ hàng đầu thế giới. Hiện Durmonay được đánh giá là một trong những tài năng nổi bật nhất của bóng đá nữ quốc tế.

Đối với đội tuyển nam, lần duy nhất Haiti tham dự World Cup trước năm 2026 là giải đấu năm 1974. Khi đó, đội hình Haiti gồm toàn bộ các cầu thủ sinh ra trong nước đã tạo nên một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất lịch sử bóng đá quốc gia.

Đối đầu với tuyển Italy, đội bóng nổi tiếng với hệ thống phòng ngự được xem là gần như bất khả xâm phạm, Haiti đã làm nên kỳ tích. Đầu hiệp hai, Emmanuel Sanon bứt tốc đón đường chuyền dài chuẩn xác từ đồng đội, khéo léo vượt qua hậu vệ Italy trước khi tung cú dứt điểm quyết đoán làm tung lưới đối phương.

Bàn thắng ấy không chỉ khiến người hâm mộ sửng sốt mà còn trở thành biểu tượng cho khả năng vượt qua mọi giới hạn của một quốc gia nhỏ bé trên sân khấu bóng đá lớn nhất thế giới.

Nửa thế kỷ sau khoảnh khắc lịch sử đó, Haiti một lần nữa trở lại World Cup. Nhưng lần này, đội tuyển không chỉ đại diện cho những người đang sinh sống trên hòn đảo Caribe. Họ còn đại diện cho hàng triệu người Haiti đang sinh sống tại Pháp, Mỹ, Canada và nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Chính vì vậy, câu chuyện của đội tuyển Haiti tại World Cup 2026 không đơn thuần là hành trình của một đội bóng bị đánh giá thấp hơn các đối thủ. Đó còn là câu chuyện về sự dịch chuyển của con người, về bản sắc dân tộc trong thời đại toàn cầu hóa và về cách thể thao có thể kết nối những cộng đồng bị chia tách bởi khoảng cách địa lý nhưng vẫn gắn bó bởi nguồn cội chung.