Đặc biệt, hệ thống đầu đạn phân mảnh năng lượng cao cho phép tấn công chính xác vào các mục tiêu chiến lược như trung tâm chỉ huy, radar, kho vũ khí, với thiệt hại tối thiểu cho vùng lân cận. Đây cũng là lý do vì sao vụ nổ tại Yuzhmash không để lại dấu vết trên mặt đất lớn, nhưng gây sập cấu trúc ngầm theo đúng với thiết kế chiến thuật của loại vũ khí này.

Từ “Topol” đến “Hazel”: Sự ra đời của Oreshnik

Tên gọi “Oreshnik” (tiếng Nga nghĩa là “cây phỉ”) tiếp tục truyền thống đặt tên theo các loài cây của Viện Công nghệ Nhiệt Moscow – nơi từng phát triển các dòng tên lửa chiến lược nổi tiếng như Topol (cây bạch dương), Yars (tần bì), và Osina (cây dương).

Giới phân tích cho rằng Oreshnik có thể là sự kế thừa công nghệ của dự án RS-26 Rubezh, một tên lửa đạn đạo tầm trung từng được thử nghiệm trong giai đoạn 2011-2015, nhưng bị đình chỉ do ràng buộc của Hiệp ước INF. Sau khi Mỹ rút khỏi INF năm 2019, con đường phát triển các tên lửa tầm trung như Oreshnik đã được mở lại.

Việc Oreshnik được đưa vào sản xuất hàng loạt từ giữa năm 2025 cho thấy Nga đã chuẩn bị âm thầm từ nhiều năm trước, có thể tận dụng phần lớn cơ sở hạ tầng kỹ thuật và dây chuyền sản xuất từ thời Rubezh và Topol-M.

Triển khai tại Belarus: Lời nhắn gửi đến NATO

Từ một cú tấn công duy nhất, Oreshnik đã nhanh chóng trở thành một chương trình vũ khí chính quy. Tháng 6/2025, Tổng thống Putin xác nhận vũ khí này đã bước vào sản xuất hàng loạt, khẳng định: “Đây là hệ thống đã chứng minh được hiệu quả trong điều kiện chiến đấu thực tế, trong thời gian rất ngắn”.

Điều đáng chú ý hơn cả là kế hoạch triển khai ra tiền tuyến. Ngày 2/7/2025, tại một sự kiện ở Minsk, Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko tuyên bố những tổ hợp tên lửa Oreshnik đầu tiên sẽ được triển khai tại Belarus trước cuối năm 2025.

Với tầm bắn từ 800 km đến gần 5.500 km, Oreshnik đặt hầu hết châu Âu vào tầm ngắm, từ các căn cứ ở Belarus – nơi vốn là trung tâm lắp ráp khung xe tên lửa của Nga.

Việc đặt vũ khí chiến lược này ở ngoài lãnh thổ Nga mở ra kịch bản thành lập cơ chế chỉ huy phối hợp Nga-Belarus, củng cố sâu hơn mối quan hệ quân sự hai nước. Đây cũng là bước đi chiến lược nhằm thiết lập vùng đệm răn đe không hạt nhân nhưng đầy hiệu lực ngay sát sườn NATO.

Học thuyết răn đe phi hạt nhân

Oreshnik đại diện cho một xu hướng mới trong học thuyết quân sự Nga: răn đe chiến lược mà không cần vượt qua ngưỡng hạt nhân.

Kết hợp tầm bắn liên lục địa, tốc độ siêu vượt âm và khả năng xuyên phá chính xác, Oreshnik đưa ra một cấp độ răn đe mới: chưa chạm ngưỡng hạt nhân, nhưng vượt xa các hệ thống vũ khí quy ước hiện có.

Với khả năng tiêu diệt mục tiêu kiên cố mà không gây tổn hại diện rộng, Oreshnik cho phép Nga sử dụng sức mạnh chiến lược mà không phải gánh hậu quả chính trị từ vũ khí hạt nhân – một thứ “vũ khí răn đe mềm” nhưng không kém phần quyết liệt.

Khác với bom hạt nhân có sức hủy diệt lớn và gây hệ quả chính trị nặng nề, tên lửa siêu thanh Oreshnik cho phép Nga duy trì sức ép quân sự ở mức cao mà vẫn tránh được phản ứng toàn diện từ phương Tây.

Giới chuyên gia gọi đây là bước tiến đầu tiên hướng tới “học thuyết răn đe phi hạt nhân” – một học thuyết cho phép sử dụng vũ khí thông thường nhưng có hiệu ứng chiến lược tương đương vũ khí hạt nhân chiến thuật.

Trong học thuyết mới ấy, Oreshnik không chỉ là một quả tên lửa mà nó còn là biểu tượng của thời đại chiến tranh tương lai: nhanh hơn khả năng phát hiện, khó bị đánh chặn và đủ sức buộc đối phương phải nghĩ lại trước khi khơi mào xung đột.

Phản ứng quốc tế và các hệ thống tương tự

Dù phương Tây chưa có bình luận chính thức, các chuyên gia quốc phòng tại Mỹ và NATO đều cảnh báo tên lửa siêu thanh Oreshnik là mối đe dọa mới cho hệ thống phòng thủ hiện tại. Không giống tên lửa đạn đạo thông thường hay hành trình, tốc độ và quỹ đạo không thể đoán trước khiến hệ thống đánh chặn hiện nay như Patriot hay SAMP/T khó phát huy hiệu quả.

Tại Trung Quốc, một số nhà phân tích quốc phòng nhận định Oreshnik tương tự nguyên lý của hệ thống DF-17, sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm (HGV), nhưng lại được Nga tích hợp lên khung tên lửa đạn đạo di động đã chứng minh tính cơ động cao qua nhiều năm.

Trong khi đó, các quốc gia châu Âu sẽ phải tính đến việc nâng cấp các lớp phòng không chiến lược, đồng thời đối mặt với thực tế rằng răn đe không còn giới hạn trong ngưỡng hạt nhân.

Vũ khí không ngờ của Ukraine khiến UAV Nga “bốc hơi” ngay trước mục tiêu

VOV.VN - Ukraine đang tìm mọi cách để đối phó với UAV của Nga khi Moscow ngày càng gia tăng sử dụng phương tiện này ồ ạt tấn công chiến tuyến và các thành phố của Ukraine.