Tuy nhiên, sau hơn hai tháng triển khai, cơ chế này cho ngành hàng sầu riêng vẫn chưa tạo được chuyển biến rõ nét. Trong khi vụ thu hoạch lớn nhất năm ở Tây Nguyên đang cận kề, việc khơi thông "luồng xanh" xuất khẩu tiếp tục là yêu cầu cấp thiết đối với ngành hàng.

Chủ động chuẩn bị cho chuỗi luồng xanh sầu riêng

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk thay vì chỉ tập trung chăm sóc để tăng năng suất, đã đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng.

Ông Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, đơn vị định kỳ tổ chức lấy mẫu đất, nước đi xét nghiệm để kiểm soát dư lượng kim loại nặng và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm cho 200 ha sầu riêng kinh doanh. Các thiết bị cảm biến được lắp đặt để theo dõi độ pH, dinh dưỡng trong đất và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng trái. Tuy nhiên, những giải pháp này chủ yếu dựa trên sự chủ động của đơn vị, chưa có một quy trình thống nhất để trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi "luồng xanh".

Ông Trần Văn Thắng băn khoăn: “Nếu trong thời gian tới các văn bản hay quy định hướng dẫn chi tiết của Bộ lại khác với những gì chúng tôi đang làm thì rất uổng phí thời gian, công sức. Thứ hai là sản phẩm của chúng tôi lại không được đi vào luồng xanh trong khi bà con đang rất nỗ lực".

Những băn khoăn này phản ánh thực tế rằng nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã sẵn sàng thay đổi nhưng vẫn đang thiếu một quy định chung để thực hiện đồng bộ và đúng hướng. Bởi khác với cách thức xuất khẩu truyền thống, "luồng xanh" không chỉ là việc gắn thêm một mã QR lên trái sầu riêng, mà phải xây dựng một chuỗi dữ liệu minh bạch từ đầu đến cuối.

Mỗi công đoạn từ chăm sóc, sử dụng vật tư nông nghiệp, lấy mẫu kiểm nghiệm, thu hoạch, vận chuyển, đóng gói đều phải được ghi nhận, lưu trữ và có thể truy xuất bất cứ lúc nào.

Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk chia sẻ: “Từ phía cơ quan nhà nước, nên giúp họ để làm sao họ tham gia vào cái chuỗi này. Như là hướng dẫn họ làm như thế nào, họ liên kết như thế nào để cuối cùng là họ được đi vào luồng xanh".

Từ góc độ thị trường, yêu cầu truy xuất nguồn gốc nông sản đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Đối với ngành sầu riêng Việt Nam, trong nhiều năm qua, thành công của ngành hàng này chủ yếu được đo bằng diện tích, sản lượng, giá trị xuất khẩu. Nhưng khi bước vào sân chơi xuất khẩu chính ngạch với những yêu cầu ngày càng cao, lợi thế sản lượng thôi là chưa đủ.

Điều thị trường cần không chỉ là trái sầu riêng ngon, mà còn là khả năng chứng minh trái sầu riêng ấy được sản xuất ở đâu, bằng quy trình nào, có an toàn hay không và ai chịu trách nhiệm về chất lượng.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk nhận định, việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc không phải là rào cản mà chính là chìa khóa để duy trì và mở rộng thị phần nếu nông dân và doanh nghiệp làm tốt quy trình từ sản xuất đến tiêu thụ.

“Đây không còn là câu chuyện khuyến khích, mà đây là yêu cầu gần như bắt buộc phải thực hiện. Nếu như mà chúng ta thực hiện được, thời gian thông quan sẽ rút ngắn lại, chi phí logistics mọi thứ sẽ giảm đi và năng lực chất lượng hàng hóa sẽ tăng lên. Bởi vì không có gì ngoài việc chúng ta phải minh bạch thông tin đối với người tiêu dùng của nước nhập khẩu. Đó mới là con đường đi bền vững và có năng lực cạnh tranh hàng hóa với các quốc gia xuất khẩu khác trong xu hướng thời gian tới" - ông Trung bày tỏ.

Minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc sầu riêng

Theo ông Vũ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, "luồng xanh" xuất khẩu không đơn thuần là một giải pháp về thủ tục hay công nghệ mà là bước chuyển quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản theo chuỗi. Để hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường nhập khẩu, từ đầu tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa vào vận hành thử nghiệm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia.

“Chúng tôi luôn cam kết đồng hành cùng chính quyền địa phương, các sở, ngành và cộng đồng doanh nghiệp để chuẩn bị tốt nhất, chủ động nhất và linh hoạt nhất trong đáp ứng các quy định mới. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả xuất khẩu, thúc đẩy tiêu thụ nông sản cho người dân, qua đó giúp nông sản Việt Nam tại thị trường Trung Quốc cũng như các thị trường khác tiếp tục khởi sắc, đáp ứng những kỳ vọng mới trong thời gian tới” - ông Vũ Văn Hưng nhấn mạnh.

Tây Nguyên hiện là thủ phủ sầu riêng của cả nước với hơn 90.000 ha, sản lượng năm 2025 đạt trên 700.000 tấn. Trong bối cảnh chính vụ thu hoạch đang đến gần, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ cùng cơ chế kiểm soát chất lượng chặt chẽ trở thành yêu cầu cấp thiết để duy trì thị trường xuất khẩu.

Điều người dân và doanh nghiệp mong đợi lúc này là các cơ quan chức năng sớm ban hành hướng dẫn cụ thể để tham gia cơ chế "luồng xanh", đồng thời hoàn thiện hệ thống quản lý số hóa nhằm minh bạch toàn bộ chuỗi sản xuất. Chỉ khi bảo đảm được khả năng truy xuất và kiểm soát chất lượng, "luồng xanh" mới thực sự phát huy hiệu quả, mở rộng cơ hội cho sầu riêng Tây Nguyên và sầu riêng Việt Nam vươn xa trên thị trường quốc tế.