Sau hoa Đào, hoa Ly giá rẻ bị người dân vứt bỏ không thương tiếc dịp Tết Nguyên đán, cuối tháng 3/2018, người dân tại Mê Linh (Hà Nội), Tứ Kỳ (Hải Dương) lại lâm vào tình cảnh củ cải, su hào ế thừa, giá rẻ phải nhổ bỏ.

Tại cánh đồng xã Tráng Việt, huyện Mê Linh, Hà Nội người dân phải thuê dọn ruộng, mang củ cải đi vứt bỏ, với mức giá 1-1,5 triệu đồng/sào. Việc củ cải ế thừa, giá rẻ do nhiều đầu mối không thu mua củ cải tươi chuyển vào miền Nam, miền Trung như mọi năm, giá bán giảm nhanh chóng, từ 4.500-5.000 đồng/kg chỉ còn 1.000 đồng/kg.

Trước tình hình đó, các tổ chức xã hội, tổ chức tình nguyện, một số siêu thị đã phối hợp với chính quyền thực hiện hỗ trợ người dân xã Tráng Việt, huyện Mê Linh, Hà Nội tiêu thụ củ cải.

Những cuộc “giải cứu” nông sản diễn ra liên tục, cá biệt, vào giữa năm 2017, khi giá thịt lợn giảm mạnh trong 4 tháng liên tiếp, với mức giá chỉ từ  24.000-30.000 đồng/kg. Người nuôi lợn tùy theo quy mô lỗ từ hàng chục triệu đồng đến hàng tỷ đồng. Thị trường đang rơi vào tình trạng cung lớn hơn cầu, đây được xem là nguyên nhân chính khiến giá thịt lợn giảm.

Trước cuộc “giải cứu” thịt lợn, cả xã hội đã cùng chung tay giúp người dân Quảng Nam, Quảng Ngãi tiêu thụ hơn 4000 tấn dưa hấu. Trồng dưa hấu nhưng đến vụ thu hoạch, người dân lại rớt nước mắt khi dưa hấu không bán được, bất lực nhìn dưa trở thành “cỏ” cho trâu, bò ăn. Giá dưa dấu rớt thảm hại khi chỉ còn 1.500 đồng/kg.

Thị trường rơi vào tình trạng cung lớn hơn cầu, đây được xem là nguyên nhân chính khiến giá thịt lợn giảm. (Ảnh minh họa: KT)

Với tình trạng “được mùa-mất giá”, cộng đồng xã hội đã nhiều lần chung tay tổ chức thu mua nông sản giúp bà con nông dân. Song xã hội không thể cứ mãi giải cứu nông sản. Câu hỏi đặt ra là cần làm gì để nền nông nghiệp phát triển một cách bền vững?

Vấn đề đầu tiên của ngành nông nghiệp trong câu chuyện được mùa-mất giá là một nền sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và theo phong trào. Mặc dù việc phát triển hợp tác xã kiểu mới nhằm xóa bỏ cách tổ chức sản xuất lạc hậu đã được Chính phủ, chính quyền nhiều địa phương quan tâm triển khai trong những năm qua. Thế nhưng, đa số hợp tác xã nông nghiệp chưa phát huy hiệu quả và chưa thu hút được nhiều nông dân tham gia. Thực tế, tình trạng nông dân sản xuất kiểu mạnh ai nấy làm và chạy theo phong trào vẫn phổ biến.

Ngay trong đầu tháng 4/2018, nông dân ở các tỉnh Trà Vinh, Long An, Sóc Trăng… nhiều nông dân trồng mía cũng lao đao vì giá thấp và khó bán. Trước những khốn khó của ngành mía đường, hiện nay, nhiều hộ nông dân ở ĐBSCL ồ ạt bỏ ruộng mía để chuyển sang trồng cây khác hoặc đào ao nuôi thủy sản.

Liên kết nông dân và doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản bước đầu được thực hiện ở nhiều nơi nhưng vẫn lỏng lẻo, sản phẩm chưa tiêu thụ được nhiều. Tình trạng “phá kèo” trong các hợp đồng liên kết vẫn không hiếm nên “được mùa, mất giá” vẫn là bệnh thường gặp của nền sản xuất.

Một nguyên nhân quan trọng của liên kết sản xuất và tiêu thụ còn kém là quy mô sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, manh mún, nên việc ký kết hợp đồng cung ứng vật tư đầu vào để sản xuất hàng hóa đại trà quy mô lớn ít khả thi. Doanh nghiệp chế biến hoặc bao tiêu sản phẩm khó có thể ký hợp đồng liên kết đơn lẻ với hàng chục hộ nông dân với quy mô sản xuất, trình độ canh tác khác nhau.

Khi 90% nông sản của Việt Nam vẫn được xuất khẩu dưới dạng thô hoặc với hàm lượng chế biến thấp, chất lượng và giá trị thấp. Giá thành sản xuất cao dẫn đến cạnh tranh kém, bị ép giá trên thị trường. Do đó tăng cường khâu chế biến để đa dạng hóa sản phẩm từ nông sản cũng là giải pháp căn cơ giải quyết tồn đọng trong thu hoạch thời vụ, để tăng giá trị hàng nông sản, bảo quản thời gian dài làm giảm bớt nguồn cung ra thị trường và không tái diễn tình trạng mất giá khi được mùa.

Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú khuyến cáo, trong 1000 sản phẩm nông nghiệp, nên chọn những sản phẩm chủ lực để tập trung đầu tư chất lượng sản phẩm, nâng cao hiệu quả. Muốn mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu các sản phẩm từ nông sản, Việt Nam cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới trong chế biến chuyên sâu, xây dựng thương hiệu và thúc đẩy xuất khẩu nông sản của Việt Nam ra thị trường thế giới.

Các giải pháp được đưa ra là cần xác định quy mô sản xuất theo từng ngành hàng, cụ thể: sản xuất lúa hay cây ăn trái cần quy mô lớn, tập trung để đưa cơ giới hóa vào sản xuất cũng như đảm bảo chất lượng đồng đều. Cùng với đó, chuyển đổi cơ cấu sản phẩm theo chuỗi giá trị, từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang sản phẩm chế biến; từ sản phẩm chế biến đơn giản sang chế biến sâu; từ sản phẩm giá trị gia tăng thấp sang sản phẩm giá trị gia tăng cao.

Theo ông Phú, vai trò của Nhà nước và các bộ, ngành liên quan trong việc định hướng sản xuất, tìm đầu ra cho nông sản là vô cùng quan trọng. Nhà nước phải đóng vai trò là “nhạc trưởng”, phải cùng các địa phương nghiên cứu xây dựng quy hoạch vùng. Ví dụ, vùng đất Ninh Bình có khả năng trồng dứa tốt, đất Long An trồng dưa hấu cho năng suất cao, đường giao thông vận chuyển thuận lợi… Với những yếu tố đó, chính quyền địa phương cần lên kế hoạch sản xuất cho nông dân, đưa doanh nghiệp vào cuộc, đưa nhà máy chế biến vào những vùng sản xuất./.

Liên kết sản xuất, nông dân không còn nỗi lo bị ép giá

VOV.VN - Từ nhiều năm nay, điệp khúc “được mùa, mất giá” là một trong những nỗi lo triền miên của những người nông dân khi lúa vàng đồng.