• Vĩnh biệt NSND Quý Dương 

Nghệ sĩ hát opera đầu tiên của Việt Nam, giảng viên thanh nhạc đầu tiên của Nhạc viện Hà Nội, người đã hát "Tình em" bên các mâm pháo của trận địa phòng không trong 12 ngày đêm “Hà Nội - Điện Biên phủ trên không” - Nghệ sĩ Nhân dân Quý Dương đã từ trần trưa ngày 28/6. Sự ra đi của ông là nỗi mất mát không gì bù đắp của nền âm nhạc Việt Nam.

NSND Quý Dương chia sẻ cảm nghĩ về những bài hát truyền thống

Nhớ tới Quý Dương, người yêu nhạc nhớ tới những ca khúc cách mạng, những bài hát về quê hương, đất nước mà ông thể hiện rất thành công như: “Tình ca”, “Đảng đã cho ta sáng mắt sáng lòng”, “Đàn chim Việt”… Sinh năm 1936 ở Hải Dương, ngay từ khi là học sinh trường Chu Văn An, Quý Dương đã thường xuyên tham gia các hoạt động văn nghệ của nhà trường. Khi tròn 17 tuổi, chứng kiến hình ảnh đoàn quân chiến thắng vào giải phóng Thủ đô, chàng thanh niên Quý Dương cùng các bạn của mình thành lập dàn nhạc Tuổi Xanh phục vụ đồng bào.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Quý Dương là người lính xung trận, cất vang lên bao giai điệu hào hùng thúc giục toàn dân ta đánh giặc. Trong những ngày giặc Mỹ ném bom Hà Nội, ông là người thường xuyên túc trực tại Đài Tiếng nói Việt Nam, tại trận địa pháo hát phục vụ chiến sĩ và đồng bào. Mỗi khi tiếng bom vừa ngớt, tiếng hát lại vang lên như minh chứng sinh động nhất về sức sống của người Hà Nội.

NSND Trung Kiên bồi hồi nhớ lại: “Chúng tôi đã đi nhiều năm trong tuyến lửa ác liệt và anh Dương đã hát những bài hát để lại ấn tượng cho đến bây giờ rất nhiều người còn nhớ, như "Quảng Bình quê ta" và những bài hát về Quảng Bình, Vĩnh Linh khác. Ngoài hát những bài hát cách mạng, anh Dương còn có một đóng góp rất đáng trân trọng cho chương trình dành cho sĩ quan và binh lính trong quân đội Sài Gòn của Đài Tiếng nói Việt Nam. Tiếng hát của anh rất truyền cảm, như tâm sự với những người bên kia chiến tuyến, để họ suy nghĩ lại, để họ quay trở về. Điều này không phải ai cũng làm được”.

Nghệ sĩ Quý Dương (người đứng bên phải) chụp chung với nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nghệ sĩ Bích Liên và nhiều nghệ sĩ khác

Không chỉ là nghệ sĩ của chiến trường, Quý Dương còn được nhắc nhiều với hai tiếng “đầu tiên” đáng tự hào: Ông là giảng viên thanh nhạc đầu tiên của Nhạc viện Hà Nội, là nghệ sĩ hát opera đầu tiên của Việt Nam. Chan hòa, cởi mở, Quý Dương được các thế hệ ca sĩ, nhạc sĩ nhớ đến như cây đại thụ bình dị trong làng âm nhạc Việt Nam. Tiếng hát Quý Dương không kén sân khấu, ông sẵn sàng hát trong Bách Thảo, giữa ngã tư… miễn là tiếng hát ấy đến được với công chúng.

Nói như nhạc sĩ, NSƯT Phạm Ngọc Khôi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam: Nhớ đến Quý Dương là nhớ đến một người nghệ sĩ say đắm với phong trào ca hát không chuyên. Phong trào tiếng hát công nhân thành phố Hà Nội phải rất biết ơn Quý Dương, và khi nói đến tiếng hát không chuyên của Hà Nội thì Quý Dương là cái đầu tàu đáng quý. “Phải nói rằng bát độ của nghệ sỹ Quý Dương rất rộng, từ nhạc kịch là thể loại âm nhạc lớn nhất và khó nhất của châu Âu, của thế giới cho đến âm nhạc đại chúng, quần chúng. Đấy là những đóng góp rất lớn của NSND Quý Dương đối với sự nghiệp âm nhạc của đất nước” - NSƯT Phạm Ngọc Khôi nhận xét.

Một số ca khúc do NSND Quý Dương trình bày  Đào công sự - Nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn Cuộc sống ơi ta mến yêu người - Nhạc Nga Ngọn đèn đứng gác - Nhạc sĩ Hoàng Hiệp, thơ Chính Hữu Tấm áo chến sĩ mẹ vá năm xưa - Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý Xe ta đi trong đêm Trường Sơn - Nhạc sĩ Tân Huyền

NSND Quý Dương còn được ví như viên gạch đầu tiên xây dựng nên sân khấu opera Việt Nam. Ông là giọng ca cho những vai diễn chính trong các nhạc kịch như: “Épghênhi Ônhêghin”; “Núi rừng hãy lên tiếng”; “Ruồi Trâu”, “Đời sống người Paris”… Ngày đó, lớp nghệ sĩ đầu tiên trong các vở diễn như Quý Dương, Trần Chất, Trần Hiếu, Ngọc Dậu… đều chưa được học tập, đào tạo về opera một cách bài bản mà chỉ được truyền thụ trực tiếp qua các chuyên gia Liên Xô, Triều Tiên. Vậy mà, các chuyên gia nghệ thuật nước ngoài đã phải thốt lên trước sự thông minh, tài hoa của các nghệ sĩ Việt Nam khi Quý Dương và các đồng nghiệp của ông thể hiện thành công những vở opera kinh điển của thế giới trên sân khấu Hà Nội.

Nghệ sĩ Trung Kiên nhớ lại: Nói về những năm tháng đầu tiên của opera Việt Nam, Quý Dương có một vai trò sáng rõ, là một trong những người để lại những ấn tượng tốt đẹp. Quý Dương đóng tất cả những vai chính trong các vở opera lúc đó và đều thành công.

Ngay trong những năm cuối đời, dù sức khỏe không tốt nhưng mỗi khi gượng dậy được, NSND Quý Dương đều dành thời gian để bổ túc cho các ca sĩ Việt Nam. Ông muốn truyền lý tưởng của thế hệ mình đến lớp ca sĩ trẻ. Và danh hiệu cao quý NSND mà Đảng và Nhà nước trao tặng đầu năm 1993 phần nào khẳng định những cống hiến nghệ thuật đáng trân trọng của ông./.